W Gimnazjum nr 8 o niepodległości

Napisane przez on 15.11.2016 w Aktualności, Wybrane publikacje | Możliwość komentowania W Gimnazjum nr 8 o niepodległości została wyłączona

W wyjątkową podróż polskimi drogami do niepodległości zabrali nas uczniowie klasy I b Gimnazjum nr 8 im. Armii Krajowej, którzy z okazji Święta 11 Listopada znakomicie zaprezentowali program artystyczny „Pociąg do wolności” przygotowany dla kombatantów AK i szkolnej społeczności.

Gimnazjaliści pod opieką nauczycielek języka polskiego, historii i muzyki odtworzyli historię rozbiorów Rzeczypospolitej Obojga Narodów oraz walki o wskrzeszenie polskiej państwowości jaką przez 123 lata niewoli toczyli legioniści J.H. Dąbrowskiego, powstańcy listopadowi i styczniowi, niezapomniane „dzieci Wrześni”, pierwszo wojenna szara piechota, emigranci Wielkiej Emigracji, walczący o „wolność naszą i waszą”, romantycy i organicznicy.

Chóralnym śpiewem „Mazurka Dąbrowskiego” i „Warszawianki”, nostalgicznymi nutami Chopinowskich polonezów, słowami C.K. Norwida i S. Wyspiańskiego przywołali ducha czterech pokoleń, których walka piórem i orężem, praca organiczna i starania dyplomatyczne doprowadziły do przetrwania narodu i wywalczenia wolności w 1918 roku.

Uczniowie gimnazjum skłonili także głowy przed pierwszym pokoleniem niepodległej Drugiej Rzeczypospolitej – pokoleniem akowców, które podjęło walkę o wolność w 1939 roku.

W uroczystej akademii szkolnej uczestniczyli: prezes Zarządu Okręgu – mjr Aleksander Szymański, prezes Koła w Rzeszowie – trzy lata młodszy od Niepodległej Polski kpt. Stefan Michalczak, kpt. Janina Wierzbicka-Kopeć, kpt. Zbigniew Piekiełek w asyście sekretarz Zarządu Okręgu.

W uznaniu szczególnych zasług w krzewieniu patriotyzmu wśród młodzieży i rozsławianiu dobrego imienia Gimnazjum nr 8 im. Armii Krajowej Kol. kpt. Zbigniew Piekiełek, ps. „Tarzan” otrzymał pamiątkową statuetkę oraz Honorowy Tytuł „Przyjaciela Gimnazjum”.

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

W Gimnazjum nr 8 o niepodległości, fot. Agnieszka Iwaszek

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Schemat organizacyjny Podokręgu Rzeszów AK

Napisane przez on 01.02.2013 w Mapa podokręgu | Możliwość komentowania Schemat organizacyjny Podokręgu Rzeszów AK została wyłączona

Schemat organizacyjny Podokręgu Rzeszów AK

Schemat organizacyjny Podokręgu Rzeszów AK

Mapa Obwodu ZWZ-AK Rzeszów

Napisane przez on 01.02.2013 w Mapa podokręgu | Możliwość komentowania Mapa Obwodu ZWZ-AK Rzeszów została wyłączona

Mapa Obwodu ZWZ-AK Rzeszów

Mapa Obwodu ZWZ-AK Rzeszów

LEGENDA DO MAPY OBWODU RZESZÓW ZWZ-AK „ROZBRATEL”

  • PLACÓWKA BŁAŻOWA „BUK”;
  • PLACÓWKA BOGUCHWAŁA „BRZOZA”;
  • PLACÓWKA CZUDEC „CZEREŚNIA”;
  • PLACÓWKA DYNÓW „DAMIAN”;
  • PLACÓWKA GŁOGÓW „GRAB”;
  • PLACÓWKA HYŻNE „JAŚMIN”;
  • PLACÓWKA JASIONKA „JABŁOŃ”;
  • PLACÓWKA NIEBYLEC „ŚLIWA”;
  • PLACÓWKA SŁOCINA „SOSNA”;
  • PLACÓWKA STRZYŻÓW „ŚLIWA”;
  • PLACÓWKA ŚWILCZA „ŚWIERK”;
  • PLACÓWKA TYCZYN „TOPOLA”

 

Kalendarium – 2013 rok

Napisane przez on 14.01.2013 w Historia, Kalendarium | Możliwość komentowania Kalendarium – 2013 rok została wyłączona

KALENDARIUM ŚWIĄT PAŃSTWOWYCH, WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH I ROCZNIC OBCHODZONYCH PRZEZ OKREG PODKARPACKI ŚZŻAK W 2013 R.:

  • STYCZEŃ – 150. ROCZNICA WYBUCHU POWSTANIA STYCZNIOWEGO;
  • 14 LUTEGO – 71. ROCZNICA USTANOWIENIA ARMII KRAJOWEJ;
  • 24 LUTEGO – 60. ROCZNICA ZAMORDOWANIA GEN. EMILA FIELDORFA „NILA”;
  • 1 MARCA – NARODOWY DZIEŃ PAMIĘCI „ŻOŁNIERZY WYKLĘTYCH”;
  • 7 MARCA – 94. ROCZNICA ŚMIERCI PŁK. LEOPOLDA LISA-KULI;
  • KWIECIEŃ – 73. ROCZNICA ZBRODNI KATYŃSKIEJ;
  • 10 KWIETNIA – 3. ROCZNICA KATASTROFY SMOLEŃSKIEJ;
  • 3 MAJA – 222. ROCZNICA UCHWALENIA KONSTYTUCJI TRZECIEGO MAJA;
  • 8 MAJA – 68. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA DRUGIEJ WOJNY ŚWIATOWEJ;
  • 12 MAJA – 78. ROCZNICA ŚMIERCI MARSZAŁKA JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO;
  • 25 MAJA – 69. ROCZNICA AKCJI „KOŚBA”;
  • 14 CZERWCA – NARODOWY DZIEŃ PAMIĘCI OFIAR NAZISTOWSKICH OBOZÓW KONCENTRACYJNYCH;
  • 29 CZERWCA – 69. ROCZNICA ŚMIERCI KPT. ERNESTA WODECKIEGO „SZPAKA”;
  • 30 CZERWCA – 70. ROCZNICA ARESZTOWANIA GEN. STEFANA ROWECKIEGO „GROTA”;
  • 4 LIPCA – 70. ROCZNICA TRAGICZNEJ ŚMIERCI PREMIERA I NACZELNEGO WODZA POLSKICH SIŁ ZBROJNYCH GEN. WŁADYSŁAWA SIKORSKIEGO;
  • 11 LIPCA – 70. ROCZNICA RZEZI LUDNOŚCI POLSKIEJ NA WOŁYNIU;
  • 26 LIPCA – 69. ROCZNICA AKCJI „BURZA” W TYCZYNIE I WYZWOLENIA MIASTA;
  • 30 LIPCA – 70. ROCZNICA ŚMIERCI PODCHOR. JANA BAŁDY „PIOTRA”;
  • 1 SIERPNIA – 69. ROCZNICA WYBUCHU POWSTANIA WARSZAWSKIEGO;
  • 15 SIERPNIA –93. ROCZNICA BITWY WARSZAWSKIEJ. ŚWIĘTO WOJSKA POLSKIEGO;
  • 23/24 SIERPNIA – 69. ROCZNICA BITWY NA POLANIE KAŁUŻÓWKA;
  • 1 WRZEŚNIA – 74. ROCZNICA WYBUCHU DRUGIEJ WOJNY ŚWIATOWEJ;
  • 15 WRZEŚNIA – 69. ROCZNICA ZAMORDOWANIA ŻOŁNIERZY AK W TURZY;
  • 17 WRZEŚNIA – 69. ROCZNICA AGERSJI SOWIECKIEJ NA POLSKĘ;
  • 27 WRZEŚNIA – 74. ROCZNICA POWSTANIA POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO;
  • 7/8 PAŹDZIERNIKA – 69. ROCZNICA AKCJI NA RZESZOWSKI ZAMEK;
  • 11 LISTOPADA – 95. ROCZNICA ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI;
  • 26 LISTOPADA – 100. ROCZNICA URODZIN PPŁK. ŁUKASZA CIEPLIŃSKIEGO;
  • 24 GRUDNIA – 67. ROCZNICA ŚMIERCI GEN. LEOPOLDA OKULICKIEGO „NIEDŹWIADKA”.

płk Kazimierz Putek „Zworny”

Napisane przez on 01.01.2013 w Historia, Nasi dowódcy | Możliwość komentowania płk Kazimierz Putek „Zworny” została wyłączona

Kazimierz Putek ps. „Gama”, „Kamień”, „Nawój”, „X1”, „Zworny”, używał nazwiska „Ludwik Nabielski”, (1891-1949), płk dypl. WP, doktor praw.

Urodzony 22 lutego 1891 r., syn Wincentego i Tekli z d. Kufter. Uczył się w ośmioklasowym IV Gimnazjum Klasycznym w Krakowie, gdzie w roku 1909 uzyskał maturę. Jako jednoroczny ochotnik obył służbę wojskową w armii austriackiej, w 13 pp w Krakowie. W 1910 r. rozpoczął studia na Wydziale Prawa i Administracji UJ. Od 1 maja 1913 r. do 28 lipca 1914 r. był w Związku Strzeleckim zastępcą komendanta obwodowego Rejonu Chrzanów w Libiążu. Po wybuchu I wojny światowej został powołany w stopniu chorążego do armii austriackiej, walczył na froncie serbskim, a następnie rosyjskim. Dwukrotnie ranny, przebywał poza frontem ponad dwa i pół roku. Od lipca do końca października 1918 r. ponownie służył na froncie wschodnim. Kolejno awansowano go w roku 1914 na stopień ppor., w roku 1915 na stopień por. i w 1918 r. na stopień kpt. Ten ostatni awans został zatwierdzony w WP. Na froncie włoskim, służąc w austriackim 20 pp, należał do konspiracyjnej organizacji „Wolność”. Po powrocie do Polski, 26 listopada 1918 r., uczestniczył w walkach o Lwów i w Małopolsce Wschodniej (w grupie płk Władysława Sikorskiego). 19 kwietnia 1919 r. dowodząc samodzielnym batalionem pod Stawczanami k. Lwowa został ciężko ranny. Przez ponad rok przebywał w szpitalu. 14 czerwca 1921 r. awansowano go do stopnia mjr. ze starszeństwem od kwietnia 1919 r. 1 września 1920 r. został mianowany szefem sekcji personalnej w dowództwie 3 Armii. Od czerwca 1921 r. do kwietnia 1922 r. był starszym referentem w Najwyższej Wojskowej Komisji Opiniującej przy Naczelnym Wodzu. Następnie przez siedem miesięcy pracował w Wojskowym Instytucie Naukowo-Wydawniczym jako kierownik referatu. W lutym 1922 r. uzyskał na UJ tytuł doktora praw. 1 listopada 1922 r. został słuchaczem Wyższej Szkole Wojennej, którą ukończył w roku 1924. Od jesieni 1924 do stycznia 1927 r. był kolejno szefem oddziału wyszkolenia, oddziału ogólnego i pełniącym obowiązki szefa sztabu DOK IV Łódź. 1 lipca 1925 r. został awansowany do stopnia ppłk. Z Łodzi przeniesiono go na 10 miesięcy do Biura Ogólno-Administracyjnego MSWojsk. na stanowisko szefa wydziału przepisów służbowych. 15 listopada 1927 r. został odkomenderowany do pp Dzieci Lwowskich, w którym najpierw był dowódcą batalionu, a następnie od kwietnia 1928 r. zastępcą dowódcy pułku. W 1929 r. ukończył trzytygodniowy kurs informacyjny dla dowódców pułków piechoty w Centralnej Szkole Strzelniczej w Toruniu. 1 września 1932 r. objął kierownictwo PKU w Miechowie. W 1935 r. powrócił do 40 pp i tam zastał go wybuch II wojny światowej. W czasie okupacji niemieckiej działał w szeregach ZWZ, a następnie AK. W latach 1941-1943 był szefem Sztabu w Komendzie Okręgu ZWZ-AK Kraków. Używał wówczas ps. „Gama”, „Nawój”, „Kamień”. W tym czasie był zatrudniony w Krakowie w sklepie „Farbola” u Franciszka Ponickiego. Gdy na przełomie marca i kwietnia 1943 r. powołano do życia Podokręg AK Rzeszów, został mianowany jego komendantem. Był nim do listopada 1944 r. Mieszkał w Rzeszowie u dyrektora gimnazjum, Władysława Kuszyńskiego, przy ul. Hetmańskiej. W czasie akcji „Burza” dowodził całością działań zbrojnych na terenie Rzeszowskiego. Po zajęciu Rzeszowa przez wojska sowieckie ujawnił się 5 sierpnia 1944 r. jako dowódca 24 DP AK i rozpoczął rozmowy z władzami wojskowymi. Nie dały one rezultatów, gdyż AK nie uznawała PKWN. Wobec braku porozumienia polecił podległym oddziałom przejść ponownie do podziemia i kontynuować działalność konspiracyjną. Wydał rozkaz wymarszu na pomoc powstaniu warszawskiemu. Z początkiem października 1944 r. wyraził zgodę na przeprowadzenie uderzenia przez oddziały AK na rzeszowskie więzienie na Zamku w Rzeszowie i uwolnienie więźniów. 12 grudnia 1944 r. został aresztowany przez NKWD wraz z częścią swego sztabu. W więzieniu NKWD przekonano go do konieczności ujawnienia oddziałów AK na Rzeszowszczyźnie. 18 grudnia 1944 r. zawarł umowę z NKWD o ujawnieniu AK i mobilizacji dywizji złożonej z żołnierzy AK pod ścisłą kontrolą NKWD. 18 stycznia 1945 r. wydał rozkaz organizacyjny o wyjściu z konspiracji i polecający formowanie dywizji. 25 stycznia 1945 r. zwolniono go z więzienia wraz z oficerami jego sztabu. Akcja „Zwornego” wywołała kontrakcję Komendanta Okręgu Krakowskiego AK, Przemysława Nakoniecznikoff-Klukowskiego (ps. „Kruk II”), który wydał rozkaz zaprzestania akcji ujawniania AK i organizowania dywizji piechoty pod kontrolą sowiecką. Zagroził „Zwornemu”, w razie nieposłuszeństwa, użyciem siły. Podokręg podporządkował się nowemu Komendantowi, mjr. Stanisławowi Pieńkowskiemu (ps. „Hubert”). Wobec braku rezultatów ujawnienia, „Zworny” został 20 lutego 1945 r. ponownie aresztowany wraz z całym swoim sztabem, w lokalu przy ul. Sobieskiego w Rzeszowie. W więzieniach NKWD i UB przebywał do listopada 1945 r. Po zwolnieniu wrócił do Krakowa i natychmiast włączył się do prac Komisji Likwidacyjnej AK. Interweniował skutecznie, z ramienia Komisji Likwidacyjnej Okręgu Krakowskiego, w WUBP w Rzeszowie w sprawie zwolnienia aresztowanego mjr. „Huberta”. Był również członkiem Komisji Likwidacyjnej AK w Rzeszowie. Występował w charakterze świadka w niektórych procesach toczących się w latach 1946-1949, m.in. był świadkiem w procesie przeciwko oficerowi ds. zleceń Komendy Okręgu AK Kraków, rtm. Franciszkowi Ponickiemu, posądzonemu o działalność konfidencką na rzecz Niemców. Zmarł 27 lutego 1949 r. w Krakowie, został pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu w Podgórzu. Odznaczony Krzyżem Orderu Virtuti Militari V kl., trzykrotnie Krzyżem Walecznych, Krzyżem Niepodległości, Złotym Krzyżem Zasługi.

Biogram pochodzi z Małopolskiego słownika uczestników działań niepodległościowych 1939-1956. T. 1 pod red. Teodora Gąsiorowskiego et al.; aut. biogramu Andrzej Zagórski, Towarzystwo Sympatyków Historii, Kraków 1997.

mjr Władysław Bartosik „Broda”

Napisane przez on 01.01.2013 w Historia, Nasi dowódcy | Możliwość komentowania mjr Władysław Bartosik „Broda” została wyłączona

Władysław Bartosik, ps. „Bartos”, „Broda” (1890-1940)

Oficer Wojska Polskiego. Urodził się 15 września 1890 r. w Raszynie k. Warszawy jako syn Szczepana i Salomei z Borowych. Szkołę Realną ukończył w Warszawie. W 1911 r. zdał maturę. W latach I wojny światowej służył w szeregach armii rosyjskiej, a od grudnia 1917 r. w I Korpusie Polskim na Wschodzie dowodzonym przez gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego. Od 1919 r. był oficerem Wojska Polskiego. Wraz z 36. pp Legii Akademickiej uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej. Kolejno został awansowany do stopnia kapitana ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 r. i do stopnia majora 15 sierpnia 1924 r. W latach 1925-1927 był słuchaczem warszawskiej Wyższej Szkoły Wojennej. W pierwszej połowie lat trzydziestych dowodził 2 Bat. Strzel. w Tczewie. Następnie przeniesiono go na stanowisko komendanta Powiatowej Komendy Uzupełnień w Rzeszowie. 31 grudnia 1938 r. przeszedł w stan spoczynku. W latach 1938-1939 był szefem bezpieczeństwa zakładów H. Cegielskiego w Rzeszowie (wg innych źródeł Państwowych Zakładów Lotniczych w Rzeszowie). Został zmobilizowany w pierwszych dniach września 1939 r. i wcielony do Ośrodka Zapasowego Armii „Karpaty” zlokalizowanego w Rzeszowie. W drugiej połowie września 1939 r. zaczął organizować działalność konspiracyjną w Rzeszowie i okolicy, m.in. kierował konspiracją harcerską. Od grudnia 1939 r. był pierwszym Inspektorem Rejonowym ZWZ w Rzeszowie. Używał pseudonimu „Broda”. 2 lutego 1940 r. (inne źródła podają, że było to 26 kwietnia na dworcu w Rzeszowie), aresztowany (wraz z żoną i adiutantem) przez rzeszowskie gestapo, został osadzony w więzieniu na Zamku w Rzeszowie. 27 czerwca 1940 r., po ciężkim śledztwie, przewieziono go w stuosobowej grupie więźniów do Lubziny k. Dębicy i rozstrzelano w pobliskim lesie. Ofiary mordu pochowano w dwóch zbiorowych mogiłach w miejscu egzekucji. Po wojnie przeprowadzono ekshumację zamordowanych, a ich prochy przeniesiono i złożono we wspólnej mogile na cmentarzu wojskowym w Dębicy. Odznaczony: dwukrotnie Krzyżem Walecznych, Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem Pamiątkowym Za Wojnę 1918-1921, Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości, Brązowym Medalem Za Długoletnią Służbę.

Biogram pochodzi z Małopolskiego słownika uczestników działań niepodległościowych 1939-1956. T. 4 pod red. Teodora Gąsiorowskiego et al.; aut. biogramu Władysław Bartosz, Towarzystwo Sympatyków Historii, Kraków 1999.

mjr Stanisław Ruśkiewicz „Florian”

Napisane przez on 01.01.2013 w Historia, Nasi dowódcy | Możliwość komentowania mjr Stanisław Ruśkiewicz „Florian” została wyłączona

Stanisław Ruśkiewicz, „Florian Gałęzowski”, „Florian” (1895-1942)

Działacz POW, oficer służby stałej WP, inspektor Inspektoratu ZWZ Rzeszów. Urodzony 8 maja 1895 r. w Warszawie. Syn Jana (urzędnika fabrycznego) i Michaliny z d. Weiss. W 1913 r. ukończył sześć klas warszawskiej prywatnej szkoły realnej M. Rychłowskiego (z językiem wykładowym polskim). Sytuacja materialna rodziny zmusiła go wówczas do przerwania nauki i podjęcia pracy. W 1913 r. został zatrudniony w charakterze urzędnika w fabryce chemicznej „Kijewski, Scholtze i ska” w Targówku pod Warszawą. Na początku września 1914 r. wstąpił – za pośrednictwem brata – do konspiracyjnej POW; używał pseudonimu „Florian Gałęzowski”. Podlegał NN „Leliwie”, słuchaczowi WSGW w Warszawie. Następnie został przydzielony – jako szeregowiec – do kompanii POW Witkowskiego-Marczewskiego. Brał udział w konspiracyjnych ćwiczeniach wojskowych koła Raszyna, w akcjach wywiadowczych i dywersyjnych przeciwko wojskom rosyjskim pod Warszawą. Przewidziany do poboru do wojsk carskich, próbował wiosną 1915 r. przedostać się na tereny zajęte przez państwa centralne i zgłosić się do Legionów Polskich. 28 maja 1915 r. został zatrzymany przez żandarmerię i wcielony do armii rosyjskiej; służył jako szeregowiec w 56., a od 14 sierpnia 1915 r. 251. baonie zapasowym w Moskwie. Na polecenie przełożonych z POW prowadził agitację antyrosyjską pośród Polaków służących w armii carskiej. Od 1 stycznia do 1 maja 1916 r. był słuchaczem Aleksiejewskiej Oficerskiej Szkoły Piechoty w Moskwie. 1 maja 1916 r. został awansowany do stopnia chorążego. Po ukończeniu kursu służył – do 1 lutego 1917 roku – w 12. Zapasowym pułku strzelców syberyjskich w Irkucku. Był dowódcą plutonu 8. kompanii i pełnił obowiązki instruktora w szkole podoficerskiej. 1 lutego 1917 r. został przydzielony do batalionu kolejowego w zaamurskiej brygadzie kolejowej w Harbinie. Od 1 marca 1917 r. był instruktorem i dowódcą plutonu 2. rezerwowym pułku karabinów maszynowych w Oranienbaumie pod Piotrogrodem. 10 marca 1917 r. Otrzymał – z rozkazu dowódcy armii i floty rosyjskiej – nominację do stopnia podporucznika ze starszeństwem z 1 stycznia 1916 r. 18 maja 1917 r. ukończył kurs dowódców karabinów maszynowych. Od 5 października 1917 r. walczył na froncie austriackim; dowodził plutonem w kompanii karabinów maszynowych (systemu colt) w 74. Stawropolskim pp. Odpierał ataki oddziałów austriacko-węgierskich w rejonie Kamieńca Podolskiego. 28 grudnia 1917 r. został zdemobilizowany. Po starciach z bolszewikami dotarł do Bobrujska. Od 1 kwietnia 1918 r. pełnił służbę w I Korpusie Polskim gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego; dowodził sekcją w 3. kompanii Legii Oficerskiej w Bobrujsku, a od 14 kwietnia 1918 r. 2. oddziałem karabinów maszynowych. Po demobilizacji I Korpusu wrócił do kraju. Do Wojska Polskiego zgłosił się jako ochotnik 1 listopada 1918 r. i został skierowany na kurs instruktorski (oficerski) w Dęblinie. 5 listopada 1918 r. złożył przysięgę wojskową w Warszawie. 23 grudnia 1918 r. objął funkcję inspektora polskiej musztry w batalionie zapasowym. Równocześnie dowodził kompanią 17. pp. Od 26 sierpnia 1919 r. uczestniczył w walkach na froncie bolszewickim w składzie 6. DP. Wyróżnił się 8 lipca 1920 r. – kiedy II Armia gen. Antoniego Listowskiego przebijała się przez Równo – dowodząc kompanią szturmową odbił wieś Kustynia; zadał nieprzyjacielowi duże straty i zmusił oddział kawalerii Armii Czerwonej do odwrotu. Podczas marszu w 6. DP na Brody – 2. sierpnia 1920 r. – nadal dowodził kompanią szturmową (wzmocniona 4. karabinami maszynowymi) 20. pp. Pod Klekotowem koło Brodów powstrzymał silny atak bolszewickiej kawalerii na flankę 20. pp. Został wówczas ciężko ranny w lewą nogę odłamkiem pocisku artyleryjskiego. Za męstwo w boju pod Brodami został odznaczony Krzyżem Virtuti Militari V Klasy. Do 20 kwietnia 1921 r. leczył się w szpitalach w Wadowicach i w Krakowie. 28 lutego 1921 r. został awansowany do stopnia porucznika służby stałej piechoty. Od 20 kwietnia 1921 r. pełnił obowiązki dowódcy kompanii w rzeszowskim 17. pp. Zaliczył kurs Głównego Centrum Wyszkolenia w Krakowie (od 1 sierpnia do 1 listopada 1921 r.). 25 kwietnia 1922 r. objął dowództwo 8. kompanii 17. pp. 12 października 1922 r. został odkomenderowany do Centralnej Szkoły Podoficerów Zawodowych Piechoty Nr 2 w Grudziądzu, gdzie dowodził 2., a od lutego 1923 r. 6. kompanią. 14 maja 1923 r. złożył egzamin z języka polskiego przed komisją Dowództwa Okręgu Korpusu VIII w Toruniu. Po rocznym pobycie w Grudziądzu wrócił 2 października 1923 r. do 17. pp. Był oficerem kompanijnym w 2. i 8. kompanii, a od 6 listopada 1923 r. czasowym dowódcą 8. kompanii. 14 lutego 1924 r. został dowódcą Szkoły Podoficerskiej 17. pp. 30 maja 1924 r. objął dowództwo 2. kompanii ciężkich karabinów maszynowych. 31 maja 1924 r. został odkomenderowany na kurs wywiadowczy do II Oddziału Sztabu Generalnego MSW od 1 czerwca do 14 września 1924. Po powrocie do pułku był młodszym oficerem w 6. kompanii, a 27 października 1924 r. objął dowództwo 4. kompanii. Do września 1925 r. pełnił funkcje dowódcze i oficerów kompanijnych w 3. kompanii ckm oraz 4. i 8. kompanii 17. pp. W tym czasie uczestniczył w kursie jazdy konnej przy 20. pułku ułanów. Od 15 września do 31 grudnia 1935 r. odbywał kurs w Centralnej Szkole Strzelania w Toruniu, do maja 1926 r. służył w 4., 7. i 8. kompanii 17. pp. 25 kwietnia 1927 r. został awansowany do stopnia kapitana służby stałej piechoty ze starszeństwem z 1 stycznia 1927 r. 28 maja 1926 r. objął dowództwo szkoły podoficerskiej 17. pp. Od stycznia do września 1927 r. dowodził 2. kompanią ckm oraz 6. i 8. kompanią strzelecką 17. pp. 15 września 1927 r. otrzymał przydział do Oficerskiej Szkoły Piechoty na stanowisko instruktora w 4. kompanii. W 1933 r. pełnił funkcję instruktora w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej. 1 stycznia 1934 r. został awansowany do stopnia mjr. Rozpoczął wówczas służbę w 83. pp. w Kobryniu. W lutym 1934 r. został dowódcą Batalionu KOP Czortków i kwatermistrzem pułkowym. Od 1 do 18 września 1939 r. dowodził Batalionem KOP Czortków (I Batalion 163. pp. rez. w 36. DP Rez.). Walczył pod Szydłowcem, Końskimi i Kazanowem, gdzie wyróżnił się, prowadząc kontratak i odbijając miejscowość. Pod koniec kampanii wrześniowej 1939 r. dostał się do niemieckiej niewoli. W październiku 1939 r. uciekł i dotarł do Rzeszowa. Tam, we współpracy z mjr. Stefanem Musiałkiem-Łowickim (Mucha), przystąpił do budowy siatki konspiracyjnej. Występował pod ps. „Florian”. Wiosną 1940 r. nawiązał kontakt z komendą Okręgu ZWZ Kraków i został mianowany inspektorem Rzeszowskiego Inspektoratu ZWZ. Utrzymywał kontakt z komendą Krakowskiego Okręgu ZWZ; do Krakowa przyjeżdżał co 10-14 dni. Prowadził inspekcje, które docierały do Przemyśla; wysyłał kurierów do Lwowa. W grudniu 1940 r. zaprzysiągł Piotra Barana. 15 stycznia 1941 r. wydał specjalną instrukcję dla komendantów podległych sobie obwodów ZWZ. Rozkazał „wzmożenie prac wywiadu politycznego, od którego w niemałym stopniu zależny będzie sukces przyszłej, powszechnej akcji bojowej”. W lutym 1941 r. przeszedł na wschodni brzeg Sanu i nawiązał kontakt z sowieckim wywiadem. Został zdradzony i 25 marca 1941 r. aresztowany przez Niemców na Plantach w Krakowie (część źródeł podaje, że miało to miejsce na cmentarzu Rakowickim, inne podają, że aresztowano go jesienią 1940 r. w Rzeszowie). Podczas śledztwa przyznał się do rzekomych kontaktów z wywiadem Armii Czerwonej. Został przewieziony do Berlina i 14 stycznia 1942 r. skazany przez Sąd Wojenny Rzeszy na śmierć. Stracony 4 kwietnia 1942 r. przez ścięcie w berlińskim więzieniu Charlottenburg. Przed egzekucją zezwolono mu na napisanie listu do żony, która przebywała w Wieliczce. 11 kwietnia 1942 r. Wojenna Prokuratura Rzeszy zawiadomiła rodzinę o wykonaniu wyroku. Od 1924 r. był żonaty z Bronisławą Pawłowską. Mieli troje dzieci: syna Bronisława (ur. 1925 r.) i dwie córki (ur. W 1928 i 1931 r.). Odznaczony Krzyżem Orderu Virtuti Militari V Klasy (w 1920 r.), Krzyżem Niepodległości, trzykrotnie Krzyżem Walecznych (w 1920 r.), Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-1921, Medalem Dziesięciolecia Odzyskania Niepodległości, Medalem Niepodległości (za POW; w 1933r.).

Biogram pochodzi z Małopolskiego słownika uczestników działań niepodległościowych 1939-1956. T. 6. pod red. T. Gąsiorowskiego et al.; aut. biogramu G. Ostasz, Towarzystwo Sympatyków Historii, Kraków 2000.

płk Łukasz Ciepliński „Pług”

Napisane przez on 01.01.2013 w Historia, Nasi dowódcy | Możliwość komentowania płk Łukasz Ciepliński „Pług” została wyłączona

Łukasz Ciepliński „Antek”, „Apk”, „Bogdan”, „Grzmot”, „Inż.”, „Konrad”, „Lech”, „Lewicki”, „Ludwik”, „Nowak”, „Nowicki”, „Ostroróg”, „Ostrowski”, „Pawlita”, „Pług”, „Teresa”, „Tomek”, „Topór”, „Witold”, „Zieliński”, „Zygmunt”, używał dowodów osobistych na nazwiska: Lech (Lechosław) Zieliński, Marian Kaczmarek, Zygmunt Lewicki (1913-1951), oficer sł. st. WP, oficer AK, działacz WiN.

Urodzony 26 listopada 1913 r. w m. Kwilczu koło Międzychodu (w akcie oskarżenia, w wyroku i w Informatorze podano błędnie: ur. 26 listopada 1908 r. w Koźliczu pow. Międzychód). Syn właściciela piekarni i sklepu kolonialnego, Franciszka i Marii z d. Kaczmarek. W 1927 r. ukończył sześc klas szkoły powszechnej w rodzinnym Kwilczu, a w 1928 r. siódmą klasę w Międzychodzie. Do 1929 r. mieszkał razem z rodzicami w Kwilczu. Od 1 września 1929 r. naukę kontynuował w Korpusie Kadetów nr 3 w Rawiczu. Po otrzymaniu w maju 1934 r. świadectwa dojrzałości został awansowany do stopnia starszego strzelca z cenzusem. Od września 1934 r. do października 1936 r. był słuchaczem trzyletniej Szkoły Podchorążych Piechoty w Komorowie koło Ostrowi Mazowieckiej. 15 października tr. uzyskał awans do stopnia podporucznika piechoty. Po promocji otrzymał przydział do 62. pp w Bydgoszczy, w którym służył do 1939 r. jako oficer zawodowy. W 1938 r. służył na stanowisku dowódcy plutonu , a w 1939 r. kompanii działek przeciwpancernych. W czasie kampanii wrześniowej 1939 r. był jednym z najmłodszych oficerów 62. pp. W czasie walk nad Bzurą dowodził kompanią przeciwpancerną 62. pp., a o jego bohaterskiej postawie dowódca tego pułku ppłk Kazimierz Heilman-Rawicz pisał: Na placu boju pozostał tylko mój pułk i nacierał na wojska pancerne z dużym powodzeniem. W pewnym momencie wyszło duże przeciwuderzenie czołgów na moje skrzydło mego zgrupowania. W odwodzie miałem tylko jedno działo przeciwpancerne, przy którym znajdował się Ciepliński. Podjechałem do niego galopem i nakazałem przesunięcie działa na właściwe stanowisko. W czasie zmiany stanowiska pada celowniczy. Ciepliński zeskakuje z konia, odtrąca zabitego i sam strzela. Początkowo pudłuje, ale następnie niszczy z miejsca osiem czołgów, w tym dwa wozy dowódcze. Za czyn ten został odznaczony na polu walki przez gen. T. Kutrzebę Krzyżem Orderu Virtuti Militari. Po przebiciu się pułku do Warszawy brał udział w jej obronie. Jesienią 1939 r. jako adiutant ppłk. K. Heilman-Rawicza, przybył do Rzeszowa. Nie mogąc nawiązać kontaktu z dowódcami organizującego się podziemia, ppłk K. Heilman-Rawicz wraz z towarzyszącymi mu oficerami przeszedł na Węgry. W Budapeszcie Ł.C. i oficerowie, z którymi przybył przeszli przeszkolenie. 13 stycznia 1940 r. (razem z ppłk. K. Heilman-Rawiczem, por. Pawłowiczem i por. Kuhnem) ruszył w drogę powrotną do kraju. 16 stycznia 1940 r., zatrzymany przez policję ukraińską w Baligrodzie, został przekazany w ręce Niemców. Od 18 stycznia przebywał w więzieniu w Sanoku pod fałszywym nazwiskiem Jan Pawlita. Pod koniec kwietnia 1940 r. (niektóre źródła podają, że uciekł 10 kwietnia w rejonie Komańczy), zdołał zbiec, gdy był wyprowadzany do pracy przy budowie drogi poza murami więzienia. Po ucieczce wrócił do Rzeszowa. Mając kontakty w Okręgu ZWZ Kraków, nawiązał łączność i otrzymał nominację na komendanta Obwodu ZWZ Rzeszów. Funkcję komendanta Obwodu ZWZ Rzeszów pełnił do kwietnia lub maja 1941 r. Po aresztowaniu mjr. Stanisława Ruśkiewicza „Floriana” został mianowany inspektorem Inspektoratu ZWZ-AK Rzeszów. Funkcję tę pełnił do lutego 1945 r. 31 stycznia 1944 r. dowodził akcją na pociąg urlopowy pod Czarną Tarnowską. Latem 1944 r. otrzymał awans do stopnia mjr. ze starszeństwem z 1 stycznia 1944 r. Już po zajęciu Rzeszowa przez Sowietów (sierpień 1944 r.), będąc inspektorem Inspektoratu AK Rzeszów, dowodził zorganizowanym przez siebie w nocy 7 na 8 października 1944 r. nieudanym uderzeniem na więzienie w Zamku w Rzeszowie. Po przekazaniu „Pomorskiemu” Inspektoratu AK Rzeszów przeniósł się do Krakowa. Wszedł w skład sztabu Krakowskiego Okręgu. 19 stycznia 1945 r. awansowano go do stopnia ppłk. Wiosną 1945 r. został szefem sztabu Okręgu Krakowskiego organizacji „NIE”. W maju 1945 r. objął funkcję komendanta Podokręgu DSZ Rzeszów, pełniąc równocześnie funkcję szefa sztabu DSZ Okręgu Kraków. W sierpniu 1945 r. został komendantem Okręgu DSZ Kraków. Z chwilą utworzenia WiN, we wrześniu 1945 r., został kierownikiem (prezesem)Okręgu (Wydziału) WiN Kraków. Od grudnia 1945 r. do grudnia 1946 r. był prezesem Obszaru Południowego WiN. W grudniu 1946 r., w mieszkaniu Sajkiewicza w Krakowie na Rakowicach, zorganizował spotkanie z Adamem Lazarowiczem, Mieczysławem Kawalcem, Franciszkiem Błażejem i Ludwikiem Kubikiem, na którym postanowiono kontynuować działalność WiN na terenie całego kraju. Został wówczas wybrany, w miejsce aresztowanego płk. Niepokólczyckiego, na prezesa ZG WiN. Przed aresztowaniem przez UB, które nastąpiło 28 października 1947 r., mieszkał w Zabrzu, gdzie jako Marian Kaczmarek był właścicielem sklepu galanteryjnego. W pierwszych dniach przesłuchań w Warszawie zaufał oficerskiemu słowu dyrektora Departamentu Śledczego, płk. Józefa Różańskiego, i przyjął koncepcję pełnego ujawnienia, co pociągnęło za sobą kolejne aresztowania. Zorientowawszy się, że zatrzymanych osób po przesłuchaniu nie zwalniano, zmienił taktykę. Był przesłuchiwany m.in. przez płk. Anatola Fejgina, płk. Józefa Różańskiego, ppłk. Józefa Światłę i płk. Józefa Duszę. Na przełomie lat 1947 i 1948 przebywał kolejno w pawilonach X i XI oddziału śledczego więzienia mokotowskiego. Przez kilka miesięcy przetrzymywano go w pozbawionej okna izolatce, przez całą dobę oświetlonej silną żarówką. Miesiącami nie pozwalano mu korzystać ze spaceru i kąpieli. Osadzony w wilgotnym bunkrze, mając ręce i nogi przykute do ściany, był poddawany działaniu płynącej z otworu w suficie zimnej wody w tzw. psiej budzie. Na pewien czas umieszczono go również we wspólnej celi z oficerem gestapo, wmawiając mu, iż był agentem gestapo. Podczas pobytu w X i XI pawilonie był wielokrotnie bity i poddawany wielogodzinnym lub całodobowym stójkom. Po blisko trzyletnim okrutnym śledztwie, prowadzonym w MBP i więzieniu mokotowskim, postanowienie prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej, mjr. Mieczysława Dytry, z 2 sierpnia 1950 r. zatwierdzono jego akt oskarżenia z 4 lipca 1950 r. Od 5-14 października 1950 r. był sądzony przez WSR w Warszawie. 14 października 1950 r., wyrokiem WSR w składzie: przewodniczący płk Aleksander Warecki, sędzia wojskowym mjr Zbigniew Furtak, ławnik mjr Władysław Tryliński, z udziałem prokuratora wojskowego ppłk. Jerzego Tramera i protokolanta sierżanta Jerzego Godlewskiego (sygn. akt. Sr. 1099/50) został skazany na pięciokrotną karę śmierci; na łączną karę śmierci, utratę praw publicznych i honorowych na zawsze oraz przepadek całego mienia na rzecz Skarbu Państwa. Skład sądzący w swej opinii stwierdził, że skazany nie zasługuje na ułaskawienie. Najwyższy Sąd Wojskowy w składzie: przewodniczący płk Wilhelm Świątkowski, sędzia-sprawozdawca ppłk Alfred Janowski, sędzia ppłk Leo Hochberg, z udziałem prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej ppłk. Feliksa Słomnickiego 16 grudnia 1950 r. (nr Sn. Odw. S. 3674/50) postanowił skargi rewizyjne skazanych i ich obrońców pozostawić bez uwzględnienia, a wyrok WSR w Warszawie z 14 października 1950 r. utrzymać w mocy. Bolesław Bierut decyzją z 20 lutego 1951 r. nie skorzystał z przysługującego mu prawa łaski. Wyrok wykonano w więzieniu nr I Warszawa-Mokotów 1 marca 1951 r. o godzinie 20. W wykonaniu wyroku uczestniczyli: naczelnik więzienia mjr Alojzy Grabicki, lekarz kpt. Kazimierz Jezierski, wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej mjr Arnold Rak i kat, tzw. „dowódca plutonu egzekucyjnego”, st. sierż. Aleksander Drej. Miejsce złożenia ciała pozostaje nieznane. W 1990 r. minister sprawiedliwości Aleksander Bentkowski wniósł do Sądu Najwyższego rewizję nadzwyczajną z wnioskiem o rehabilitację, jednak Sąd nie zakończył postępowania przed wejściem w życie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. Zarząd Główny Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość pismem z dnia 22 stycznia 1992 r. wystąpił do Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego z wnioskiem o uznanie z nieważny wyroku WSR w Warszawie z 14 października 1950 r., ponieważ zarzucane w nim czyny były związane z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Sąd Warszawskiego Sądu Wojskowego w Warszawie 17 września 1992 r. wydał postanowienie (sygn. akt Cn. Un. 166/92) unieważniające wyrok WSR w Warszawie z 14 października 1950 r. jako wydany za czyny popełnione w związku z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Był żonaty z Jadwigą Sicińską, miał syna Andrzeja.

Biogram pochodzi z Małopolskiego słownika uczestników działań niepodległościowych 1939-1956. T. 2 pod red. Teodora Gąsiorowskiego et al.; aut. biogramu Andrzej Zagórski, Towarzystwo Sympatyków Historii, Kraków 1997.

ppłk Adam Lazarowicz

Napisane przez on 01.01.2013 w Historia, Nasi dowódcy | Możliwość komentowania ppłk Adam Lazarowicz została wyłączona

Adam Kalikst Łukasz Lazarowicz, ps. „Aleksander”, „Dionizy”, „Grot”, „Gwóźdź”, „Jadzik”, „Karol”, „Klamra”, „Kleszcz”, „Orczyk”, „Pomorski”, „Zygmunt” (1902-1951), nauczyciel, oficer AK, działacz WiN.

Urodzony 14 października 1902 r. w Berezowicy Małej k. Zbaraża, syn Franciszka i Wandy z d. Ojak. Pochodził z rodziny inteligenckiej, ojciec był urzędnikiem skarbowym, matka nauczycielką. W 1919 r. zgłosił się jako ochotnik do WP, brał udział w wojnie 1920 r. Został ranny w walkach pod Ostrołęką. Maturę zdał w Jaśle w 1921 r. W latach 1922-1927 studiował filozofię na UJ, równocześnie pracując jako nauczyciel. W 1931 r. ukończył Kurs Podchorążych Piechoty. W styczniu 1932 r. awansowano go do stopnia ppor., a kolejny awans na stopień por. rez. otrzymał w styczniu 1936 r. W roku 1937, ze względu na stan zdrowia (gruźlica płuc), został zwolniony od powszechnego obowiązku wojskowego. W latach 1922-1939 uczył kolejno: w Gołuchowicach, Wielkiej Wsi i Minodze w pow. olkuskim, w Kamieniu w pow. krakowskim oraz Gumniskach-Fox w pow. dębickim. Będąc nauczycielem organizował Ochotnicze Oddziały Straży Pożarnej, Koła Młodzieży Wiejskiej, Koła Rezerwistów i oddziały „Strzelca”. Wybuch wojny zastał go w Gumniskach koło Dębicy. Zgłosił się jako ochotnik do wojska i wziął udział w kampanii wrześniowej 1939 r. – został ostatnim komendantem miasta Dębicy. Po zajęciu miasta przez Niemców wycofał się z ostatnimi oddziałami WP. Walczył w rejonie Rawy Ruskiej jako dowódca kompanii piechoty, aż do rozwiązania zgrupowania. W czasie okupacji niemieckiej był kierownikiem szkoły we wsi Gumniska-Fox koło Dębicy. Zaprzysiężony 17 listopada 1939 r. rozpoczął działalność konspiracyjną w szeregach SZP, a następnie ZWZ-AK. Uczestniczył w organizowaniu tajnego nauczania na terenie pow. dębickiego. Od listopada 1939 do stycznia 1940 r. był referentem wojskowym i mobilizacyjnym Obwodu Dębica, w styczniu-lutym 1940 r. dowódcą Placówki Dębica. Następnie pełnił funkcję zastępcy komendanta Obwodu Dębica, a w lecie 1940 r. objął stanowisko komendanta Obwodu ZWZ (później AK) i pozostawał na nim do wiosny 1944 r. Był jednym z organizatorów siatki wywiadowczej AK, która m.in. rozpracowywała niemiecki poligon broni V we wsi Blizna w pow. dębickim. Wiosną 1944 r. przeniesiony został na stanowisko I zastępcy inspektora Inspektoratu AK Rzeszów. W lipcu 1943 r. awansowano go stopnia kpt., a w sierpniu 1944 r. do stopnia mjr. W czasie akcji „Burza” dowodził na terenie Obwodu Dębica 5 psk AK. Przez cały czas akcji „Burza” pozostawał wraz ze swoim sztabem przy oddziałach II Rejonu Walki. Za współdziałanie z partyzantką radziecką w lecie 1944 r. został odznaczony przez sowietów orderem Czerwonej Gwiazdy (odznaczenia nie przyjął). Po odwołaniu akcji „Burza” i rozwiązaniu podległych mu oddziałów partyzanckich pozostawał na terenach okupowanych przez Niemców, zachodniej części Okręgu Krakowskiego AK. W lutym 1945 r. wrócił do Rzeszowa i przejął od Łukasza Cieplińskiego (ps. „Pług”) funkcję inspektora Inspektoratu AK Rzeszów w likwidacji. Pełniąc tę funkcję posługiwał się ps. „Pomorski”. W lutym 1945 r. objął funkcję inspektora Inspektoratu „NIE”, a następnie w maju 1945 r. DSZ na Kraj – Rzeszów. We wrześniu 1945 r. został kierownikiem nowo utworzonego Okręgu (Wydziału) WiN Rzeszów. W październiku 1946 r. przeniesiono go do Krakowa na stanowisko wiceprezesa Obszaru Południowego WiN. W grudniu 1946 r. został mianowany kierownikiem Okręgu Wrocławskiego WiN, a wkrótce prezesem Zarządu Obszaru Zachodniego WiN. Równocześnie od stycznia do listopada 1947 r. był zastępcą prezesa IV Zarządu Głównego WiN. Przed aresztowaniem był zameldowany w Żminie, przy ul. Krasińskiego 22. 5 grudnia 1947 r. został aresztowany przez UB. W czasie śledztwa bezskutecznie próbowano go złamać; chciano by kierował V Zarządem Głównym WiN pod kontrolą UB. Po trzyletnim śledztwie wyrokiem WSR w Warszawie 14 października 1950 r. został skazany na czterokrotną karę śmierci. Oczekiwał na wykonanie wyroku w więzieniu na Mokotowie w Warszawie, przy ul. Rakowieckiej 37. Z celi śmierci przekazywał: „Niczego, co w życiu robiłem, nie żałuję i gdybym się znalazł w podobnej sytuacji po raz drugi zrobiłbym to samo”. Prezydent B. Bierut decyzją z 20 lutego 1951 r. nie skorzystał z prawa łaski, a Prezes NSW płk Wilhelm Świątkowski nakazał bezzwłoczne wykonanie kary śmierci. Wyrok wykonano w więzieniu na Mokotowie 1 marca 1951 r. o godz. 20,25. Miejsce pochówku pozostaje nieznane. Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie 17 października 1992 r. wydał postanowienie unieważniające wyrok z 1950 r., jako skazujący za czyny popełnione w związku z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Żonaty z Jadwigą z d. Ojak, miał synów: Zbigniewa i Ryszarda oraz córkę Danutę, zamężną Iwan.

Biogram pochodzi z Małopolskiego słownika uczestników działań niepodległościowych 1939-1956. T. 1 pod red. Teodora Gąsiorowskiego et al.; aut. biogramu Andrzej Zagórski, Towarzystwo Sympatyków Historii, Kraków 1997.

kpt. Edward Brydak

Napisane przez on 01.01.2013 w Historia, Nasi dowódcy | Możliwość komentowania kpt. Edward Brydak została wyłączona

Edward Brydak „Andrzej”, „Korab”, „Bór”, „Socha”, „Stefan”, „Ludwik” (1901-1978) oficer AK, prawnik, działacz społeczny.

Urodzony 27 stycznia 1901 r. w Rzeszowie. Syn Józefa i Agnieszki, prawnuk Walentego Brydaka uczestnika powstania węgierskiego w 1946 r. W 1916 r. jako 15-letni chłopak uciekł z domu do Legionów Polskich, do stacji zbornej w Piotrkowie Trybunalskim, jednak z powodu zbyt młodego wieku odesłany do domu. W nocy z 31 października na 1 listopada 1918 r., jako 17-letni uczeń szkoły handlowej w Rzeszowie, zgłosił się jako ochotniczo 1 pp. Ziemi Rzeszowskiej. W dniu 17 listopada 1918 r. przydzielony do 1 bat. 5 pp Legionów, z którym w dniu 1918 r. z Przemyśla wyjechał pociągiem na odsiecz Lwowa. 22 listopada 1918 r. w szeregach 4 komp. studenckiej 5 pp Leg. Brał udział w walkach z Ukraińcami na Snopkowie i Łyczakowie. W dniu Bożego Narodzenia 1918 r. ranny w walkach na Pasiekach, po krótkiej kuracji w szpitalu, jako uczeń, 13 stycznia 1919 r. zdemobilizowany. W marcu 1919 r. ponownie znalazł się w szeregach 5 pp Leg. i jako żołnierz 1 Dywizji Legionów brał udział w zajęciu Wilna, a następnie w walkach o Święciany, Łyntupy i Bracław. Przeszedł przeszkolenie wojskowe w Ostrowi Mazowieckiej i jako starszy legionista w szeregach 7 komp. 2 bat. 5 pp Leg. w składzie 1 DP Leg. wyruszył na front bolszewicki. W czasie wojny polsko-bolszewickiej w latach 1919-1920 w stopniu kpr. był zastępcą dowódcy 1. plutonu 7 komp. w 5 pp Leg., którego to plutonu dowódcą był Stefan Musiałek-Łowicki. Był żołnierzem Polskiego Korpusu Posiłkowego na Łotwie. Brał udział w wyprawie na Kijów. Był wówczas dwukrotnie ranny. Za męstwo został odznaczony Krzyżem Walecznych. W grudniu 1920 r. po zdemobilizowaniu wrócił do Rzeszowa. W 1922 r. był współorganizatorem Koła Młodzieży Wiejskiej przy SL w Staromieściu pod Rzeszowem. W 1924 r. jako eksternista zdał maturę w II Gimnazjum im. Kazimierza Morawskiego w Przemyślu i zapisał się na Wydział Prawa UJ. Studia prawnicze ukończył w 1928 r. W czasie studiów brał czynny udział w życiu akademickim w Bratniej Pomocy Studentów UJ, był prezesem Akademickiego Koła Rzeszowiaków. W latach 1924-1925 był kierownikiem 7-mio klasowej szkoły powszechnej w Dworcu, pow. Słonim, woj. nowogródzkie. Osadnik wojskowy. W 1932 r. został mianowany sędzią grodzkim w Rzeszowie. Od 1932 r. prowadził w Rzeszowie i okolicy ożywioną działalność społeczną, był prezesem Koła Okręgu TSL w Rzeszowie oraz członkiem ZG TSL. Zorganizował w Rzeszowie bibliotekę i czytelnię TSL. W okresie międzywojennym należał do PPS. Za działalność społeczną w okresie międzywojennym został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi. W 1939 r. był ppor. rez. z kategorią D. We wrześniu 1939 r. wraz z rodziną uchodził przed Niemcami aż do Beresteczka, skąd po ustaniu działań wojennych wrócił do Rzeszowa. 22 września 1939 r. został ławnikiem w komisarycznym zarządzie miasta Rzeszowa, z którego to stanowiska został w dniu 25 października 1939 r. zwolniony przez niemieckiego komisarza miasta Dr. Hahna. Po zwolnieniu podjął pracę w Sądzie Grodzkim w Rzeszowie. W konspiracji działał od października 1939 r. Początkowo był związany z konspiracją organizowaną na tym terenie, przez ppłk. K. Heilman-Rawicza, który zlecił mu tworzenie związków konspiracji na terenie powiatu i miasta Rzeszowa. Z końcem kwietnia 1940 r., po ucieczce Ł. Cieplińskiego z więzienia w Sanoku i powrocie do Rzeszowa, przywiózł on z Okręgu ZWZ z Krakowa, dla siebie nominację na komendanta Obwodu ZWZ Rzeszów, zaś dla Edwarda Brydaka na zastępcę. W czasie spotkania w mieszkaniu Brydaka Ciepliński odebrał od niego i prof. W. Pańczaka przysięgę na rotę ZWZ. Wszyscy trzej jako pierwsi zaprzysiężeni przyjęli pseudonimy zaczynające się na literę „a”: Brydak – „Andrzej”, Ciepliński – „Antek”, Pańczak – „Adam”. W czasie masowych aresztowań w 1940 r. został przez gestapo zatrzymany, lecz po przesłuchaniu zwolniony. W czasie okupacji używał kolejno pseudonimów: „Andrzej”, „Korab”, „Bór”, „Socha”, „Stefan”, „Ludwik”. Po przejściu dotychczasowego komendanta Obwodu ZWZ Rzeszów Łukasza Cieplińskiego na stanowisko Inspektora, został na jego miejsce komendantem Obwodu ZWZ, a później AK Rzeszów i na tym stanowisku pozostał do maja 1944 r. W lecie 1940 r. był wspólnie z ówczesnym komendantem Obwodu Łukaszem Cieplińskim i oficerem łączności „Karolem” Lucjanem Ślaskim vel Wacławem Dębskim inicjatorem i współredaktorem pierwszych numerów gazetki konspiracyjnej „Na Placówce”, która niedługo później zmieniła tytuł i do listopada 1944 r. ukazywała się, jako organ Inspektoratu AK Rzeszów, pod tytułem „Na Posterunku”. W maju 1944 r. przeniesiony na stanowisku II zastępcy inspektora Inspektoratu AK Rzeszów. W czasie okupacji awansowany kolejno do stopnia por. i kpt. rez. piechoty. W czasie akcji „Burza” dowodził bezpośrednio oddziałami AK na terenie Obwodu Rzeszów i zastępował inspektora „Pługa” w całości dowodzenia. Od września 1944 r. był członkiem Komendy Podokręgu AK Rzeszów, jako referent polityczny. Aresztowany 28 listopada 1944 r. w szkole zawodowej TSL w Rzeszowie przez kontrwywiad I Frontu Ukraińskiego. Więziony 22 stycznia 1945 r. w więzieniu NKWD w Rzeszowie przy ul. 3 Maja, w budynku dawnego starostwa. Po wyjściu z więzienia objął funkcję kwatermistrza w dywizji formowanej w porozumieniu z Sowietami przez ppłk. Kazimierza Putka „Zwornego”. 20 lutego 1945 r. w czasie ponownego aresztowania sztabu dywizji, ze „Zwornym” na czele, przy ul. Sobieskiego w Rzeszowie, zbiegł wyskakując przez okno. W kwietniu 1945 r. wraz z grupą operacyjną Związku Gospodarczego Spółdzielni Rzeczypospolitej „Społem” udał się do Prus Wschodnich gdzie uczestniczył w zorganizowaniu PPS w Olsztyńskim, objął funkcję I-go sekretarza KW PPS pod nazwiskiem Bugayski Andrzej, został powołany na członka WRN w Olsztynie i posła do KRN.

Biogram pochodzi z Małopolskiego słownika uczestników działań niepodległościowych 1939-1956. T. 2 pod red. Teodora Gąsiorowskiego et al.; aut. biogramu Jerzy Giza, Towarzystwo Sympatyków Historii, Kraków 1997.